U heeft thema's geselecteerd om te volgen, maar deze worden niet opgeslagen zolang u niet bent ingelogd. Login of registreer om deze thema's te blijven volgen.

Rapport Luc Van Den Brande: “Elke Europese lidstaat kan een VLEVA gebruiken”

29 augustus 2018 - door Nona Jacobs

Op 6 november 2017 presenteerde Luc Van den Brande zijn rapport ‘Reaching out to EU citizens: A new opportunity’. Als speciaal adviseur van Commissievoorzitter Jean- Claude Juncker geeft hij in dit rapport tal van aanbevelingen om de kloof tussen de Europese Unie en haar burgers te dichten. Een alom bekend probleem waar niemand een pasklaar antwoord op heeft.

Placeholder

Wat de precieze aanleiding was voor dit rapport kan u uitgebreid lezen in de blog van VLEVA-collega Karen Vandersickel. We vatten het nog even kort voor u samen:

Waarom de noodzaak voor dit rapport?

We kijken te vaak naar Europa als een Europa van de instellingen. Maar, de ‘eigenaars’ van de Europese democratie dat zijn de Europeanen zelf. We moeten hen niet enkel informeren, we moeten met hen in dialoog treden. Je kan toch niet over een democratie spreken als je de mensen daarin geen duidelijke plaats geeft? Het is ‘over hen, voor hen én met hen’, en vooral op die ‘met’ moeten we sterker inzetten.

Dit rapport is het resultaat van gesprekken met tal van deskundigen. Welke zaken bleven u daarin het meeste bij?

Er is onvoldoende nagedacht over het wezen van de Europese democratie zelf. We zien dat er zaken mislopen en toch doen we er niets aan. Nochtans reikt het Verdrag van Lissabon tal van instrumenten aan.

Opvallend is dat alle groepen waarmee ik sprak, aangeven om sterker in te zetten op ‘jongeren’. Iedereen ziet bovendien de noodzaak van een Europees project. Maar, men wil het op een andere, participatieve en gevarieerde manier invullen. Dat is toch fantastisch, want de rijkdom van het Europees project ligt precies in zijn eenheid en verscheidenheid. Het Europese project is te rationeel, te ingewikkeld en het ontbreekt aan emotioneel draagvlak. Terwijl het net zo belangrijk is om te ‘voelen’ dat je deel uitmaakt van dat project. Gebeurtenissenpolitiek is belangrijk geworden voor de burger.

Zou het helpen als de Unie meer inzet op die gebeurtenissenpolitiek om burgers te bereiken? Er was veel kritiek aan het adres van de EU omdat ze niet reageerden op de recente Catalaanse crisis.

Mensen vragen om een Europees standpunt in de zaak. In het geval van Catalonië had Europa duidelijker kunnen zijn. Europa staat voor het waarborgen van de rechtsstaat en steunt op de principes van subsidiariteit en proportionaliteit. Dat het referendum geen juridisch bindende waarde had is vanzelfsprekend omdat het niet in overeenstemming was met de grondwet. In tegendeel tot Schotland enkele jaren geleden waar het over een afgesproken referendum met Westminster ging.

Maar, acties ondernemen tegen mensen die gebruik maken van de vrijheid van meningsuiting door middel van  een referendum en ministers daarom opsluiten is niet proportioneel en niet aanvaardbaar. Dat standpunt had Europa kunnen innemen. Ze had kunnen oproepen tot verzoening, in het belang van Catalonië en Spanje en dus ook van Europa. Als Europa vaker zo zou reageren, dan zouden meer mensen zich kunnen herkennen in de Unie. Democratie is per definitie het oneens zijn, maar op een gegeven moment wel aanvaarden dat er beslissingen genomen worden.

Wat was de reactie van Juncker op uw rapport?

Ik heb in volledige onafhankelijkheid gewerkt. Dus er staan zeker zaken in waar hij de wenkbrauwen bij fronste. Anderzijds wil hij dat er ten volle rekening gehouden wordt met de positie van de Europese burger in het democratisch functioneren van de Unie. Nu is het zaak om aan een aantal punten concreet uitvoering te geven.

U doet een aantal suggesties om de burger meer te betrekken in de Europese Unie. U stelt voor om een Europese kieskring in te stellen voor de Europese verkiezingen. Verwacht u niet dat Belgen enkel op Belgen zullen stemmen en Fransen enkel op Fransen? We zijn zelf amper vertrouwd met onze eigen Europese politici.

Dat kan. Toch geloof ik dat er velen over het muurtje zullen kijken naar bijvoorbeeld Nederlandse, Duitse of Franse Europarlementariërs die sterk rond een bepaald thema werken. Alles heeft zijn tijd nodig om mee te evolueren.

De Europese bevoegdheden zijn verzoenbaar met de bevoegdheidsverdeling in de lidstaten. Europa behandelt grensoverschrijdende problemen, waarom zou de Europese burger dan niet grensoverschrijdend kunnen stemmen? Ook in de media bevrucht het een het ander. Zij zullen dan meer gaan berichten over Europarlementsleden uit andere lidstaten en zo wordt de burger beter geïnformeerd om te gaan stemmen in een Europese kieskring.

Ik zie uiteraard ook de moeilijkheden ervan. Toch moet het debat geopend worden. Dat het niet simpel zal zijn, daar ben ik van overtuigd. Dat het nodig is, daar ben ik zeker van.

“Als je focust op de moeilijkheid van de uitdaging geraak je nergens. Als je focust op de uitdaging van de moeilijkheid dan is het interessant.”

U wil graag een grotere rol toeschrijven aan de Europese regio’s en daarmee ook aan het Comité van de Regio’s. Hoe ziet u dat precies?

Het is al lang mijn overtuiging dat het Comité van de Regio’s op termijn een Reflectiekamer moet worden van de Europese Raad over territoriale aangelegenheden. Het is niet de bedoeling dat het Comité als instelling een plaats krijgt naast het Europees Parlement. Maar als het over territoriale aangelegenheden gaat moet het Comité veel meer worden dan louter een adviesorgaan.

“Je kan niet eindeloos volhouden dat het een adviesorgaan is."

Ik stel steeds vaker vast dat dingen beter gaan als je het lokale en het regionale erbij betrekt. De meeste communicatie over de Europese Unie loopt via de lidstaten. Bij ons is dat minder voelbaar, maar in andere landen komt er vaak slechts gefilterde informatie bij het lokale niveau terecht. Het zou goed zijn om burgemeesters en lokale verkozenen rechtstreeks te betrekken bij Europese zaken.

Om de jeugd meer vertrouwd te maken met de Europese Unie stelt u de introductie van een Europees curriculum voor. Hoe ziet u dit concreet?

Ik geloof dat er een apart vak ‘Europese Unie’ moet komen. Onderwijs is dan wel een bevoegdheid van de lidstaten, maar dat betekent niet dat zoiets niet mogelijk is. Kijk maar naar het hele Bologna-proces om tot afstemming van de opleidingscycli te komen en om de erkenning van diploma’s in de verschillende lidstaten sneller te laten verlopen. Lidstaten kunnen dus wel vrijwillig actie ondernemen.

Momenteel komt de Europese Unie amper aan bod in het onderwijs. Net zoals mediageletterdheid belangrijk is, zou Europese ‘geletterdheid’ ook een actieve plaats moeten krijgen. Er moet over Europa gepraat worden, over de positieve én de negatieve kanten. Je kan maar een opinie vormen als je geïnformeerd bent en dat is de taak van het onderwijs.

In uw rapport spreekt u over de tekortkomingen van het Burgerinitiatief. Wat vindt u over de stappen die de Commissie recent nam om dit initiatief toegankelijker te maken?

Het voorstel van de Commissie is onvoldoende. Het is positief omdat er een aantal administratieve hinderpalen zijn weggewerkt, maar het politiek verhaal ontbreekt. Er moet een onafhankelijke beoordeling komen van een Burgerinitiatief waarbij vastgesteld wordt of het een haalbaar en nuttig voorstel is. Nu speelt de Europese Commissie rechter en partij.

‘Burgers die zich engageren, die initiatief nemen, doe daar toch iets mee!’

Er zijn vaak heel interessante burgerinitiatieven die niet aan het juiste aantal handtekeningen geraken. Dat betekent niet dat ze zomaar in de vuilbak moeten verdwijnen. De Commissie zou daar nog steeds mee aan de slag kunnen. Vanuit de instellingen wordt er altijd met argwaan gekeken naar voorstellen en bewegingen die van onderuit komen. Dat is nergens voor nodig.

We lezen in het rapport een 15-tal communicatie guidelines. Begrijpen we het goed dat u naar een soort uniformiteit streeft, zoals de Vlaamse overheid het merkenbeleid implementeerde?

Ja, ik denk dat je het zo moet bekijken. De huisstijl is één ding, maar het moet verder gaan. Er moet ook coherentie zijn. Als de Europese Commissie een voorstel doet, het Europees Parlement een resolutie aanneemt en de Raad een andere beslissing neemt, moet dat geduid en toegelicht worden, anders leidt dat toch tot verwarring. Erger nog wanneer eenzelfde instelling tegenovergestelde standpunten inneemt. Europa moet meer dan een gezamenlijk ‘merk’ zijn. Iets wat mensen herkennen en zeggen ‘ah, dit is Europa’.

Welke rol ziet u voor VLEVA in uw voorstellen?

Als ik kijk naar de instrumenten die nu al bestaan in de Europese Commissie dan hebben agentschappen, zoals VLEVA, een belangrijke functie. Zij moeten een directe en betrokken rol spelen naar onder meer de European Direct Information Centers en de vertegenwoordigingen van de Commissie in de lidstaten. In Vlaanderen vervult VLEVA hier een grote rol.

De brugfunctie die VLEVA heeft kan model staan in andere lidstaten. Er zijn heel veel vertegenwoordigingen in Brussel van allerlei soorten overheden en organisaties. Soms zijn ze het rechtstreekse verlengstuk van een overheid, soms van private spelers en een derde groep waar het een combinatie van de twee actoren is. VLEVA zou een mooie bijdrage kunnen leveren aan die vertegenwoordigingen om hen uit te leggen hoe je het middenveld betrekt. Hoe betrek je die actoren, waar het in grote mate om gaat, zonder weer te vertrekken vanuit het louter institutionele?

Als ik dan toch een voetnoot mag maken bij de uitstekende werking van VLEVA dan is het dat VLEVA meer zou kunnen inzetten op burgerparticipatie. Let wel, beperk je niet alleen tot de gebruikelijke actoren.

Dus elke Europese lidstaat zou wel een soort VLEVA kunnen gebruiken?

Ja, waarom niet? We hebben de vraag gekregen uit Wallonië om een soort Waalse VLEVA op te richten. Van een bevestiging gesproken!

Wat zijn nu de volgende stappen?

Deze  week zit ik al samen met vertegenwoordigers van de Europese Commissie om concrete voorstellen te bespreken. De bedoeling is zeker om enkele pilootprojecten op te starten. We zullen bijvoorbeeld met de verantwoordelijken uit het onderwijs samenzitten, met mediamensen, e.a. Met het Europees Parlement bekijken we hoe we een vragenuurtje voor burgers kunnen organiseren. Daarnaast word ik hier bij ons en in Europa gevraagd om de goede boodschap te verkondigen. Met die pilootprojecten zullen we aantonen dat het kànEurope in action and citizens first!

Tekst door Grete Hellemans en Veronique Vennekens
Foto met dank aan Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in België

Maak een account aan

Volg ons