U heeft thema's geselecteerd om te volgen, maar deze worden niet opgeslagen zolang u niet bent ingelogd. Login of registreer om deze thema's te blijven volgen.

Impact Europese maatregelen in de strijd tegen corona: bevraging van de VLEVA-leden

06 april 2020 - door Maarten Libeer

Het coronavirus slaat wereldwijd toe. Alle Europese lidstaten worden getroffen. Een virus stopt immers niet aan de landsgrenzen. Bij zo’n grensoverschrijdende noodtoestand verwacht het volk wel een snelle Europese aanpak. Wat doet Europa, wat beslist Europa?

De gezondheidszorg is primair de bevoegdheid van de individuele lidstaten, waarbij de Europese Unie enkel kan ondersteunen. Toch namen de Europese instellingen sinds de uitbraak al enkele belangrijke beslissingen, waaronder

Placeholder

Wij blijven de vinger aan de Europese pols houden en vroegen hoe de VLEVA-leden denken over al deze (steun)acties. Wat verwachten zij van Europa?

Hun antwoorden op deze bevraging (afgenomen tussen 23 maart en 1 april) verzamelden we voor jou. De antwoorden zijn verdeeld over vier thema's: 

  • Coördinatie en communicatie op Europees niveau
  • Grenzen, het vrij verkeer en de situatie van werknemers
  • Europese financiering, flexibele staatssteun en minder strenge fiscale regels
  • Projecten en subsidies

 

* Let op! Hoe deze crisis zich verder ontwikkelt, blijft onvoorspelbaar. Ook de Europese instellingen blijven maatregelen nemen om de crisis in te dammen. Oordelen en verwachtingen over de ondernomen Europese maatregelen kunnen dus evolueren. 
 

1. Coördinatie en communicatie op Europees niveau

Is de Europese aanpak en coördinatie voor de VLEVA-leden voldoende? Werd er duidelijk gecommuniceerd?

De meningen zijn verdeeld. VLIZ en Cultuurloket vinden dat de EU onvoldoende communiceerde. VLIZ betreurt dat er geen beter uitgewerkt crisiscentrum of -platform werd opgezet op Europees niveau. Dat is van essentieel belang in crisissituaties zoals deze. Unizo en Essenscia Vlaanderen missen Europese coördinatie op vlak van medisch materiaal. Ook de Haven van Zeebrugge oordeelt dat de maatregelen ontoereikend zijn. 

VLM begrijpt dat gezondheidszorg geen Europese bevoegdheid is en dat lidstaten op zichzelf aangewezen zijn. Maar de EU had minstens wel een leidraad kunnen geven aan de lidstaten om op verder te bouwen. Dat sluit ook aan bij de vraag van VLIZ, die verwijst naar een gebrek aan coherentie op EU-niveau.  

Andere VLEVA-leden staan positiever tegenover de Europese coördinatie en communicatie. VLHORA en Flanders Make spreken van een snelle en vlotte communicatie. Brussels Airport Company kreeg duidelijke richtlijnen van de Europese Commissie over Facilitating Air Cargo Operations during COVID-19 outbreak waarmee zij efficiënt aan de slag kon. Ook VITO is tevreden over de aandacht die in de FAQ’s wordt besteed aan vragen vanuit de onderzoekswereld.

Taalunie geeft een duidelijk advies: de Europese Commissie moet in deze crisistijd communiceren op een verstaanbare en begrijpelijke manier, in alle officiële landstalen. Enkel zo kan je zo veel mogelijk EU-burgers bereiken. De haven van Zeebrugge pleit voor een gestroomlijnde info tussen de verschillende niveaus: zowel Vlaams, Belgisch als Europees. 

Ook op administratief vlak zijn er heel wat gevolgen. Vlaamse waterweg is alvast positief. Ze juichen de mogelijkheid toe om met bepaalde documentvereisten soepeler om te gaan.

De culturele wereld wordt zwaar getroffen door de crisis en de uiteenlopende maatregelen binnen de lidstaten. Cultuurloket vraagt daarom een eenduidige definitie van overmacht en richtsnoeren op Europees niveau inzake terugbetaling van tickets.

Tenslotte waarschuwt Verso voor een wildgroei aan medische attesten voor arbeidsongeschiktheid. Werkgevers dienen de lonen in die gevallen te waarborgen. Maar, ondernemingen kampen tegelijkertijd met vertraging of zelfs stopzetting van hun activiteiten Ze kunnen die verplichting dan niet meer nakomen. Daarbij vraagt Verso ook om een vereenvoudiging van tijdelijke werkloosheidsregelingen. De EU kwam al met SURE. Een Europese werkloosheidsverzekering die werkgevers en werknemers moet ondersteunen in het geval van tijdelijke en technische werkloosheid.

Essenscia vlaanderen blikt meteen ook vooruit en bekijkt welke lessen men uit deze crisis kan trekken Er is meer nood aan solidariteit op Europees niveau. Moet elke lidstaat wel instaan voor bijvoorbeeld de eigen voorraden mondmaskers of kan dit niet beter Europees geregeld worden? Een sterker en gecoördineerd EU-optreden was hier dus zeker wenselijk geweest. Ook Flanders Make zit op dezelfde lijn. Zij pleiten om maximaal in te zetten op snelle Europese interventie voor de ontwikkeling van antistoffen en medicijnen. 


2. Grenzen, het vrij verkeer en de situatie van werknemers:

Had de EU ook hier meer moeten coördineren? En, rekening houden met de impact op het vrij verkeer en de interne markt? 

Snel na de uitbraak van het coronavirus, sloten verschillende lidstaten hun grenzen om het virus een halt toe te roepen. Deze individuele nationale reacties brachten het Europese transport van essentiële goederen, medicijnen en de bevoorrading van winkels in het gedrang. Europese coördinatie drong zich op in de vorm van richtsnoeren om het vrij verkeer van goederen, diensten en mensen te garanderen alsook het beheren van de Europese buitengrenzen.

Het ongecoördineerde, individuele optreden van lidstaten stootte ook op onbegrip bij de VLEVA-leden. Zowel Agrolink, VLM als de Vlaamse Confederatie Bouw halen aan dat de EU sneller had moeten optreden tegen de protectionistische reflexen van een aantal lidstaten. Nu leidden die  tot een slechte bijhouding van de stock en een weinig efficiënte bevoorrading van persoonlijke beschermingsmiddelen.

De maatregelen die in een later stadium werden getroffen, werden wel positief onthaald door de leden. VOKA benadrukt dat de richtlijnen rond grenscontroles eerste stappen zijn in de goede richting. Boerenbond verwelkomt ook de aanbevelingen aan de lidstaten rond seizoensarbeiders.

De EU blijft daardoor toezien op de integriteit van de interne markt. Dat is ook precies wat UNIZO verwacht van de EU. Ook de Haven van Antwerpen ondersteunt deze initiatieven om de supply chains en de daarmee gepaard gaande bevoorrading te verzekeren. Ze onderstrepen immers het belang van grote havens in crisistijden. Brussels Airport Company tenslotte is  tevreden over de richtlijnen van de Europese Commissie. Die zijn duidelijk en komen tegemoet aan de noden.

Volgens Cultuurloket vormen alle initiatieven stappen in de goede richting. Maar regelgeving vanuit Europa blijft essentieel. Vandaag, morgen en in de toekomst. Want corona of niet, open Europese markten voor alle ondernemingen moeten verzekerd blijven op vlak van fiscaliteit, sociale zekerheid en mobiliteit. 

Toch schiet de Europese Unie op bepaalde vlakken tekort. Er is volgens de leden nood aan andere maatregelen. VOKA hamert op het feit dat de richtlijnen ook in de praktijk moet worden omgezet. De lidstaten moeten de gecommuniceerde richtlijnen handhaven. En dit specifiek met betrekking tot de grenscontroles, zodat het essentiële verkeer daar geen onnodige vertraging oploopt.

Daarnaast zitten veel organisaties ook met vragen over hun werknemers of hun studenten. Het verschil in werknemersattesten van lidstaat tot lidstaat leidt alleen maar tot verwarring, zegt Unizo. Ze is daarom vragende partij voor een uniform attest voor grensarbeiders of werknemers die de grenzen moeten oversteken voor woon-werkverkeer. Op dit moment heeft elke lidstaat eigen attesten en regelgeving, wat tot verwarring leidt. 

Ook de Vlaamse Confederatie Bouw vraagt om duidelijkheid over de te volgen regels met betrekking tot de grensoverschrijdende verplaatsingen in het kader van tijdelijke en occasioneel uit te voeren werken in het buitenland (en eventuele belemmeringen aan de grens). En of er nog kan gewerkt worden of niet? 

Er heerst verwarring omdat buurlanden niet dezelfde regels opleggen. Maar ook over de regels die België zelf uitvaardigt om rechtmatig grenzen over te steken. Regels voor grensarbeiders zijn meestal duidelijk, maar de regels voor grensoverschrijdingen bij een tijdelijke uitzending van het ene land naar het andere niet. De Europese Unie leek hier initieel niet onmiddellijk een coördinerende rol in te spelen. Dat is in een later stadium rechtgezet. 

Taalunie, vraagt in deze crisis - als intergouvernementele organisatie van twee Europese lidstaten met medewerkers in beide landen -  bijzondere aandacht voor blijvende afstemming tussen de lidstaten, met speciale aandacht voor buurlanden. 

Verschillende studenten zitten vast in het buitenland. VLHORA wil hen naar huis brengen, en kijkt hiervoor ook naar Europese repatriëringen vanuit moeilijke gebieden.


3. Europese financiering, flexibele staatssteun en minder strenge fiscale regels

In welke mate hielpen de flexibiliseringsmaatregelen? Zijn de kaders voldoende aangepast? Worden de budgetten goed ingezet? 

De Europese Commissie kondigde aan dat een aanzienlijk deel van het Europese budget gemobiliseerd wordt om lidstaten, kmo’s en specifieke sectoren te steunen. Daarnaast komt er ook meer flexibiliteit in de staatssteunregels. Zo kunnen de lidstaten makkelijker hun bedrijven ondersteunen. Die steun impliceert ook hogere uitgaven voor de lidstaten. De Europese Commissie heeft daarom gezegd dat ze tijdelijk minder streng zal zijn bij de beoordeling van begrotingen van lidstaten die hard zijn getroffen. Maar is dat voldoende voor de VLEVA-leden?

Unizo, VOKA, essenscia Vlaanderen en de Vlaamse Waterweg vinden de versoepeling van de staatssteunregels een goede - en noodzakelijke - maatregel. Essenscia Vlaanderen voegt er nog aan toe dat de flexibiliteit in het Europees Semester broodnodig is om lidstaten de vrijheid te geven om hun economie te ondersteunen. Het zwaartepunt van de financiële maatregelen ligt volgens VOKA dan ook bij de lidstaten, niet bij de EU. Volgens hen speelt de Europese Unie daar slechts een bijkomende rol. Die flexibiliteit wordt ook op andere vlakken doorgetrokken. Boerenbond is tevreden over het uitstel van de deadline voor de aanvraag van steun van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).

Toch vrezen enkele leden ook dat deze extra financiële steun vanuit Europa druk zet op andere fondsen. De Haven van Antwerpen geeft bijvoorbeeld aan dat ze vooral naar Europese fondsen kijkt om de haven te vergroenen en te digitaliseren. Als dat geld aangewend wordt om de gevolgen van de crisis aan te pakken, dan komt haar toekomstplan ook onder druk te staan. Ook VITO vreest voor een mogelijke funding gap tussen Horizon 2020 en Horizon Europe dat moet starten in 2021. 

Verso hoopt dat organisaties niet nog verder verzwakt worden door de financiering van sociale diensten van algemeen belang te verminderen. De prioriteit ligt voor Verso nu vooral op het beschikbaar maken van voldoende middelen voor het beschermen van het personeel in essentiële diensten. De Vlaamse Confederatie Bouw vreest dat de Europese steunmaatregelen niet voldoende terecht zullen komen in de regio’s die het zwaarst getroffen worden door het coronavirus.

Verschillende VLEVA-leden hekelen het gebrek aan coördinatie tussen de lidstaten van de maatregelen die ze nemen. Unizo haalt aan dat het verschil in steunmaatregelen van lidstaten voor kmo’s voor problemen zorgt. Een bedrijf in Nederland van een persoon die in België gedomicilieerd is krijgt in Nederland geen steun. Andersom is dat wel het geval.

Daarnaast vrezen heel wat sectoren uit de boot te vallen. Cultuurloket vraagt om een noodfonds voor de culturele sector vanuit Europa en het openstellen van de Europese steun voor ondernemingen voor zowel profit als not only for profit bedrijven. Agrolink en Boerenbond trekken aan de alarmbel voor de sierteeltsector. Gezinsbond hoopt dat de flexibiliteit in begrotingsregels het mogelijk maakt om maatregelen te nemen die gezinnen steunen. Flanders Make maakt zich zorgen dat vooral kleinere bedrijven dit soort disrupties niet kunnen opvangen. De Haven van Zeebrugge pleit daarnaast ook voor de grote bedrijven, die onvoldoende Europese steun genieten wanneer zij schade oplopen. “Er zal specifieke nood zijn aan steun voor bedrijven in de luchtvaartsector die dreigen overkop te gaan”, zegt Brussels Airport Company. 


4. Projecten en subsidies

Wat met projecten en hun deadlines? Kunnen die überhaupt nog doorgaan? Hoe ervaren de VLEVA-leden dit?  

Veel VLEVA-leden zijn betrokken in Europese projecten. Ook daarop heeft de huidige coronacrisis een grote impact. Deadlines zijn moeilijk te realiseren en bepaalde activiteiten kunnen niet doorgaan. De Europese Commissie nam daarvoor al enkele maatregelen, zoals onder meer het uitstellen van deadlines.

Die eerste maatregelen lieten gelukkig niet lang op zich wachten, merkten VLHORA en VLM. Er wordt ook voldoende over gecommuniceerd, vindt de Vlaamse Confederatie Bouw. Ook VITO stelt vast dat de Europese Commissie zich flexibel opstelt wat betreft de praktische uitvoering van onderzoeksprojecten en de administratie daarrond. Het onderwijsnet Katholiek Onderwijs Vlaanderen kan ook uitstel vragen voor Erasmus+ projecten dankzij overmacht.

VLHORA blijft dan weer eerder op haar honger zitten. Er heerst nog steeds onduidelijkheid over het einde van de mobiliteitsperiode van de lopende Erasmus+ projecten. Katholiek Onderwijs Vlaanderen kaart het bijkomend administratief werk en de kostprijs daarvan aan. Bovendien kan men bij overmacht geen management fee meer aanvragen en ook dat zet de organisatie onder druk. Het GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap pleit voor zo weinig mogelijk bureaucratie en administratie bij het inroepen van overmacht. Enkele andere vragen en onduidelijkheden over Erasmus+ werden wel al opgeklaard. Je leest er alles over in dit VLEVA-artikel. 

Op het eerste gezicht  lijkt de flexibiliteit onze leden wel al enige marge in hun projectwerking te geven. Toch blijft er nog onduidelijkheid en nood aan extra maatregelen. Zowel Katholiek Onderwijs Vlaanderen als VLHORA moesten al evenementen of activiteiten aflassen ondanks de gemaakte kosten. Voor die kosten kunnen ze niet altijd zomaar overmacht inroepen. Bovendien is het niet altijd duidelijk of er bepaalde deadlines zijn om overmacht in te roepen.

Om zich aan te passen aan de strenge maatregelen, besloten veel onderwijsinstellingen over te stappen op afstandsonderwijs. Ook dat zorgt voor de nodige onduidelijkheid, volgens VLHORA. Van zodra activiteiten virtueel of digitaal plaatsvinden, is het namelijk moeilijker om de mobiliteitsperiode duidelijk af te bakenen. Wanneer eindigt die periode precies? En hoe moeten credits overgedragen worden? Daarnaast dringt GO! Onderwijs erop aan om de Erasmus+ projecten van 36 maanden toch met een aantal maanden te verlengen. Op dit moment is dat nog niet mogelijk.

De VLEVA-leden geven aan nood te hebben aan bijkomende informatie. Informatie die VLEVA hen zo goed mogelijk tracht te geven. Informatie over uitstel van deadlines en de rapportering bijvoorbeeld, zoals Flanders Make, Verso en Agrolink. Daarvoor maakte VLEVA al een handig overzicht van alle uitgestelde deadlines. Maar ook informatie over de dossiers die we voor hen opvolgen. Zo houden we de  financiële impact van de crisis op de verschillende subsidieprogramma’s  voor onder meer Port of Antwerp nauwlettend in de gaten. VITO hoopt  - ondanks de budgetshift in de strijd tegen corona - op continuïteit in de budgetten voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie om zo maatschappelijke uitdagingen, zoals hulpbronefficiëntie en klimaatverandering, aan te pakken.

 

Wat na de crisis?

Veel van onze leden werpen ook al een blik op de toekomst. Ze kijken naar de Europese Unie voor een stevig relanceplan voor de economie eens deze crisis voorbij is. VLEVA volgt uiteraard alles vanop de eerste lijn!

 

Maak een account aan

Volg ons