Spanjaarden aan het roer

Spanje leidt in de eerste helft van 2010 de dans binnen de Europese Raad van Ministers - de EU-instelling waarin ministers van de lidstaten vergaderen over Europese regelgeving, om die samen met het Europese Parlement goed te keuren. De Spanjaarden volgden op 1 januari de Zweden op, en zelf moeten ze op 31 juni de fakkel aan België doorgeven. Het Spaanse Voorzitterschap legde zich vier hoofdprioriteiten op. Eerst en vooral wil Madrid het Verdrag van Lissabon in de praktijk omzetten. Spanje wil de Unie meteen ook een steviger profiel geven in de wijde wereld, met topontmoetingen tussen de EU en Latijns-Amerika, Marokko, Japan en de Verenigde Staten en extra aandacht voor het hele Middellandse Zeegebied. Tijdens een Voorzitterschap dat als "sober" is aangekondigd, omwille van de aanhoudende financiële  en economische crisis, moet natuurlijk ook de aanpak van die toestand centraal staan. De Spanjaarden mikken daarom op het tot stand komen van een nieuwe tienjarige strategie voor groei, duurzaamheid en werkgelegenheid - EU2020 - in opvolging van het in 2000 gelanceerde Lissabon Proces. Aandacht ten vierde ook voor het "Europa van de burger": emancipatiethema's en de uitvoering van het "Programma van Stockholm" - een nauwere samenwerking tussen de lidstaten betreffende rechtsbescherming voor de eigen burgers.

Voor de vierde keer neemt Spanje het roulerende voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie over. Het zal de eerste voorzitter zijn na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. Hierdoor zal Spanje in tegenstelling tot voorheen de EU-tops en de bijeenkomst van de Europese ministers van buitenlandse zaken niet voorzitten. Op andere gebieden zijn de wijzigingen echter zeer beperkt. Tot de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon hield een land zes maanden lang het voorzitterschap van de Raad van Ministers en de Europese Raad, die bestaat uit de Europese regeringsleiders en staatshoofden.

Met de inwerkingtreding van het verdrag op 1 januari 2010 is er nu een permanente voorzitter van de Europese Raad: ex-premier Herman Van Rompuy. Hij zal de bijeenkomsten van de Europese regeringsleiders en staatshoofden voorzitten. Verder heeft "Lissabon" voor de aanstelling van de Britse Catherine Ashton als Hoge Vertegenwoordiger van de EU gezorgd. Zij zal de Raad voor buitenlandse zaken voorzitten. Het roterende voorzitterschap van zes maanden zal alle andere vergaderingen van de Raad van Ministers voor zijn rekening nemen, met inbegrip van die van de EU-ambassadeurs van de lidstaten (COREPER). De huidige (Spanje) en de twee volgende voorzitters van de Raad (België en Hongarije) zullen een trio, dat een gemeenschappelijk programma en gecoördineerde prioriteiten zullen ontwikkelen.

De eerste weken na het kerstreces trok het Spaanse Voorzitterschap zich langzaam op gang. Er vond in januari maar één formele Raad plaats - die van Algemene Zaken, op de 25e en de 26e in Brussel. De ministers van Buitenlandse of van Europese Zaken van de 27 lidstaten aanhoorden op de eerste plaats hun Spaanse collega, die hun 's lands specifieke prioriteiten uit de doeken deed. Bijzondere aandacht gaat er uit naar de oprichting van een Europese Dienst voor Extern Optreden - het eigen "corps diplomatique" van de Europese Unie - en naar de toetreding van de EU tot het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en het tot stand komen van een solidariteitsclausule tussen de lidstaten. De Raad Algemene Zaken keurde ook een ontwerp van tussentijdse overeenkomst met de VS die de Amerikanen verder in staat moet stellen toegang te hebben tot Europese bankgegevens in het kader van de "strijd tegen het terrorisme". De ministers geven daarmee de "hete aardappel" door aan het Europees Parlement, waar groot verzet bestaat tegen de kern van de zaak, maar ook tegen de hoge tijdsdruk die de Raad de instelling oplegt.
Intussen vonden in het Parlement tussen 11 en 15 januari in Brussel en op 18 en 19 februari in Straatsburg hoorzittingen plaats van de 26 Commissarissen die nog de "zegen" van de parlementariërs moeten krijgen. Normaal moest de nieuwe Commissie-Barroso op 1 februari aantreden, maar het verzet binnen het Parlement tegen de aanstelling van de Bulgaarse kandidate, Rumiana Jelava, zorgde voor een tiental dagen vertraging. Jelava, die zittende minister van Buitenlandse Zaken is, trok zich uiteindelijk terug. Het EP had haar verweten onduidelijk geweest te zijn over haar inkomsten.

De Spaanse ministers zullen de Raadsformaties die zij voorzitten de komende dagen en weken meer tekst en uitleg geven over hun prioriteiten, maar de algemene lijnen van wat er in de "pijplijn" zit, zijn uiteraard al bekend. In de Raadsformatie Algemene Zaken en Externe Betrekkingen, die later dit jaar in twee afzonderlijke bijeenkomsten zal opgesplitst worden, zullen de ministers een Mededeling van de Commissie over de meerjarenbegroting na 2013 aangeboden krijgen. Voor een eerste debat rond de toekomstige uitgaven en inkomsten van de Unie, is het alleen nog wachten op het aantreden van de nieuwe Commissie. Belangrijk wordt zeker ook het voorstel van de Commissie voor een opvolger van de Lissabonstrategie voor Groei Werkgelegenheid - de EU 2020-strategie. De Vlaamse Overheid volgt dit dossier op de voet op. Vlaanderen nam bijvoorbeeld actief deel aan de publieke bevraging die de Commissie in november van vorig jaar opstartte. Het Spaans Voorzitterschap voorziet onder meer in een voorstelling door de Commissie en een gedachtewisseling op de Raad Concurrentievermogen (Mededinging) van 1 en 2 maart. De Reflectiegroep Horizon 2020-2030, die onder leiding van voormalig Spaans premier Felipe Gonzales de toekomstige uitdagen van de EU onder de loep nam, zal haar rapport voorstellen op de Europese Raad van juni 2010.

De uitvoering van het Verdrag van Lissabon, dat op 1 december 2009 in werking trad, vormt vanzelfsprekend de hoofdprioriteit van het Spaans Voorzitterschap. Het uitklaren van de door het verdrag geschapen functies - die van de Voorzitter van de Europese Raad, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, en de verhouding tot de bestaande instellingen, wordt een hele klus. Ook België zal daar zeker vanaf juli nog bezig mee moeten zijn. De Raad Algemene Zaken moet zich ook buigen over een verdere versoepeling van procedures voor de inzet van de Structuurfondsen, zodat die op een meer efficiënte wijze kunnen ingezet worden in de strijd tegen de economische crisis. Spanje geeft ook een aanzet tot een herziening van de Territoriale Agenda - binnen een reflectie over de algehele toekomst van het Cohesiebeleid dat ooit is opgezet om de grote verschillen in economische en sociale ontwikkelingen tussen de regio's te verminderen. Onder Belgisch Voorzitterschap komt het Wallonië toe om die zaak verder te "trekken", en het zijn de Hongaren die dit dossier zouden moeten rondkrijgen.
Spanje zal ook verder onderhandelen met een aantal kandidaat-lidstaten: Kroatië vooral, maar ook Turkije - hoe traag de gesprekken met dit land ook opschieten. Met IJsland zullen wellicht toetredingsonderhandelingen opgestart worden, en de Raad zal zich ook buigen over een mogelijke opstart van gesprekken met Macedonië. De kans dat Griekenland dat laatste blokkeert, omwille van het aanslepende conflict rond de naam zelf van die voormalige Joegoslavische republiek, groot blijft. Spanje zou ook vooruitgang willen boeken in de relaties met Rusland - vooral dan betreffende energie, veiligheid en mobiliteit. Inzake handelsbeleid zijn de onderhandelingen voor een eerste vrijhandelsakkoord van de nieuwe generatie (met alle lidstaten van de EU samen) formeel afgesloten. Maar de kans dat er vooralsnog verzet opduikt, vooral dan omwille van verdenking, onder meer in Vlaanderen, dat dit vrijhandelsakkoord een negatief gevolg zou hebben voor de automobielindustrie, blijft groot. Ook Vlaanderen zal een afweging moeten maken, want het akkoord houdt voor andere takken van onze economie grote voordelen in. De hele markttoegangstrategie van de Unie komt vanaf maart 2010 op de agenda. Het Verdrag van Lissabon heeft enkele belangrijke gevolgen voor het Gemeenschappelijk Handelsbeleid van de Unie, en de Spanjaarden zullen klaarheid moeten scheppen over de nieuwe bevoegdheidsverdeling tussen Commissie, Raad, en Parlement ter zake.

De Raadsformatie Concurrentievermogen, die gaat over de interne markt, industrie en onderzoek, zal zich onder meer over een nieuw Europees innovatieplan moeten buigen. Bijzonder belangrijk voor Vlaanderen wordt het dossier rond de elektrische en andere "groene" voertuigen. Op termijn moet de hele Europese automobielindustrie overschakelen op dit soort van innovatieve en energievriendelijke voertuigen, wil ze een concurrentiële voordeel op de andere ontwerp- en assemblageregio's blijven behouden. Verwacht worden ook een Mededeling over de bijdrage van de elektrische en elektronische industrie tot het Europees klimaatactieplan en tot de "agenda voor groei en werkgelegenheid", en een mededeling van de Commissie over "nieuwe markten voor een Europees Toerisme". Het Raadsonderdeel "Industrie" zal zich onder de Spanjaarden dan weer richten op een herziening van de Europese Richtlijn over de bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, over een pakket "betere regelgeving", gericht tegen de bureaucratisering van de Unie. Uitkijken voor Vlaanderen is het ook wat de Spanjaarden zullen uitrichten met een onder de Zweden aangenomen voorstel voor een verordening over het Gemeenschapsoctrooi. De Zweden kregen dit alleen gedaan doordat ze de meest heikele punten, vooral dan betreffende de taalkwesties, uit hun voorstel hadden gelicht. Verder komt er een evaluatie van de Tijdelijke kaderregeling voor staatsteun en een gedachtewisseling stand van zaken omzetting Dienstenrichtlijn. Dat laatste had in theorie op 31 december 2009 rond moeten zijn.

In het Raadsdeel Onderzoek (Research) zal gewerkt worden aan een vereenvoudiging van de zogenaamde Kaderprogramma's. In de huidige stand van zaken blijkt het vooral voor KMO's onbegonnen werk om wijs te geraken uit de deelname en financieringsregels voor projecten die door de EU worden gefinancierd. Daar moet - ook met het oog op de crisis - verandering in komen. Verder moet de CREST - het belangrijkste adviesorgaan voor de Raad en voor de Commissie inzake Researchbeleid - dringend een tweede adem krijgen. Een nieuw mandaat, nieuwe structuren en een vernieuwde werking, moeten van CREST een meer proactieve en dynamische organisatie maken.

Spanje wil binnen de JAI - de Raadsformatie Justitie en Binnenlandse Zaken - werk maken van het dossier "Geweld tegen vrouwen". Tegen het einde van hun mandaat willen ze Raadsconclusies klaar hebben waarin "goede praktijken" worden beschreven om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Het Zweeds voorzitterschap had de ambitie om een nieuw strategisch werkprogramma voor de periode 2010-2014 betreffende justitie en binnenlandse zaken te laten aannemen. Het Stockholm Programma zou een "veiliger en open Europa" tot stand moeten brengen, waarbinnen de rechten van individuele burgers beter beveiligd zijn. Op het gebied van migratie streefden de Zweden naar een betere harmonisering van de asielwetgeving, en regels die Europa aantrekkelijker moeten maken voor arbeidsmigratie. Het Stockholm Programma werd op de Raad van 10-11 december goedgekeurd - Spanje zou een begin moeten maken van de toepassing ervan. Integratie en het Europees Pact over Immigratie en Asiel, staan verder op de agenda van de Spanjaarden. Ter sprake zullen onder meer ook komen: minimumstandaarden voor het onthaal van asielzoekers.

De Raadsformatie Landbouw en Visserij zal verder aandacht besteden aan de gevolgen van de klimaatverandering voor de Europese landbouw en het Europese platteland. Dierenwelzijn staat prominent op de agenda, naast het debat over de transparantie van voedselprijzen in de Unie. Veel aandacht ook voor de situatie in de melksector, voor het toekomstig landbouwbeleid post 2013, voor de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, en voor de voedselinformatie aan de consumenten. De geleidelijke verduurzaming van de visserij prijkt prominent op de kalender van het Raadsonderdeel Visserij, met geplande amenderingen van het kabeljauwherstelplan voor de Keltische Zee, bijvoorbeeld, de toekomst van de Rode Tonijn, ecolabelling voor visserijproducten, een langetermijn beheersplan voor ansjovis in de Golf van Biskaje en de algehele hervorming van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Naar jaarlijkse gewoonte zal de Commissie in de Raad van juni haar beleidsverklaring over de vangstmogelijkheden voor 2011 voorleggen. De eigenlijke onderhandelingen volgen dan onder "Vlaams" Voorzitterschap, in de tweede helft 2010.

De Raadsformatie Leefmilieu moet zich, door de gedeeltelijke mislukking van de top in Kopenhagen, in december, uiteraard verder over de Klimaatveranderingagenda buigen. Maar geleidelijk zal ook het thema biodiversiteit aan prioriteit winnen. 2010 is het internationale jaar van de biodiversiteit. De EU wou nog dit jaar met resultaten komen, maar alles laat aanzien dat de achteruitgang van de biodiversiteit in de lidstaten niet gehaald wordt. Het Spaans Voorzitterschap heeft ook de Thematische Strategie Bodem en de bijhorende kaderrichtlijn Bodembescherming opnieuw op de agenda geplaatst. Dit dossier dateert van 2006, maar blokkeerde tot dusver op verzet van landen als het VK, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Nederland. Verder op de agenda staan thema's als bioafval, de EU-strategie voor een betere ontmanteling van schepen, de herziening van de IPPC-richtlijn en bestaande wetgeving inzake industriële uitstoot, en de herziening van de richtlijn over de beperking van het gebruik van gevaarlijke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur, de RoHS-richtlijn.

Vlaanderen volgt de ontwikkelingen binnen de Raadsformatie Leefmilieu uiteraard op de voet, ook al omdat minister Schauvliege vanaf juli namens België de Raad zal voorzitten. Gesprekken over een afbakening van verantwoordelijkheden met federaal minister Magnette zijn nog aan de gang. Het aantal dossiers dat binnen deze Raadsformatie opduiken, blijft indrukwekkend - dat gaat van voorstellen van verordening over het op de markt brengen en gebruiken van biociden, of het Europees Initiatief "Voorbij het BNP" - met centraal de duurzame ontwikkeling, tot uitstootnormen voor de scheepvaart, of verordeningen inzake uitstootnormen voor nieuwe lichte vrachtwagens en herzieningen van de Drinkwaterrichtlijn.

De Raadsformatie Onderwijs, Jeugd en Cultuur zal zich onder de Spanjaarden verder buigen over de kwaliteitsverhoging van het beroepsonderwijs, over de leermobiliteit van jongeren en de internationalisering van het Hoger Onderwijs. "Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen" heten de Raadsconclusies die de Raad Onderwijs wellicht in mei zal aannemen. De ministers verantwoordelijk voor Jeugdzaken zullen zich onder meer buigen over de uitwerking van een nieuw Europees Samenwerkingskader Jeugd, en over de evaluatie van het programma Jeugd in Actie, dat onder meer de jeugdwerkloosheid wil aanpakken. Het Raadsonderdeel Cultuur gaat verder op zijn elan rond de digitale cinema, de creatieve en culturele on line-inhoud, de verdere uitwerking van de Europeana-digitale bibliotheek, het Europees Erfgoedlabel en de cultuurindustrie. Er zouden Raadsconclusies komen rond de "bijdrage van cultuur aan regionale en lokale ontwikkeling". Sport wordt onder Lissabon een volwaardige bevoegdheid van de Unie. De Commissie is van plan om begin 2010 een brede raadpleging op te zetten, om te komen tot een Mededeling Sportbeleid.
Betreffende Vervoer, Telecom en Energie, vallen onder meer het Actieplan Stedelijke Mobiliteit op, waarrond de Spanjaarden een informele Raad zullen organiseren, het Actieplan van de commissie over de goederenvervoerlogistiek, de toekomst van het Galileo-project - een Europees gps-netwerk dat enige vertraging heeft opgelopen, en het Groene Transportpakket, met de voor Vlaanderen bijzonder belangrijke herziening van de Eurovignetrichtlijn. Die herziening is een noodzakelijke opstap richting Rekeningrijden. Verder is het allemaal vergroening en duurzaamheid dat de klok slaat: op het gebied van de vervoerssector, het spoorvervoer, intelligente transportsystemen, beperking van de uitstoot door de luchtvaart. Maar ook: de grensoverschrijdende handhaving van de verkeersveiligheid, de passagiersrechten voor het busvervoer (op lange afstand), de    beveiliging van luchthavens, en een uitgebreid pakket documenten en plannen rond de kust- en zeevaart. In de eerste helft van 2010 worden ook richtsnoeren verwacht over de staatssteunregels en milieuregels voor havengebieden. Spanje stuurt ook aan op een politiek akkoord rond een voorstel van richtlijn betreffende de meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in of vertrekken uit een haven van de Unie.

Het Raadsonderdeel Energie wil zich onder meer buigen over een herziening van de energiebelastingrichtlijn - om onder meer de CO2-inhoud van energieproducten mee in rekening te kunnen brengen. Verder een herziening van de Richtlijn Energieprestaties Gebouwen. Veel aandacht zal er ook verder gaan naar investeringen in de energietechnologie. Er komt in maart wellicht een Mededeling met richtsnoeren voor de toepassing van duurzaamheidcriteria voor biobrandstoffen, en een herziening van de Richtlijn over de Veiligstelling van de Aardgasvoorziening op het bord van de Raad.

De Raadsformatie Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Gezondheid en Consumentenbescherming (EPSCO) tot slot, wil Raadsconclusies aannemen over "actieve inclusie" - gericht op mensen die tot dusver uitgesloten bleven van de arbeidsmarkt. Het Raadsonderdeel Werkgelegenheid zal zich uiteraard op allerlei manieren moeten buigen over het herstelbeleid, over gender gelijkheid, de vergrijzing van de bevolking ("Gezond en waardig oud worden"), mobiliteit van Europese onderzoekers, de problematiek van de Roma-bevolking, en een wijziging van de richtlijn Arbeidstijd. Wat die laatste betreft, begint de Commissie helemaal van nul, nadat een bemiddelingsprocedure tussen Raad en Parlement over een eerder voorstel mislukte eind april 2009, onder Tsjechisch Voorzitterschap. Verder aandacht voor personen met een handicap, de Sociale Diensten van Algemeen Belang. Het Raadsonderdeel Gezondheid zal zich onder Spaans Voorzitterschap onder meer buigen over een algehele Europese Gezondheidsstrategie, op basis van een Witboek dat al in oktober 2007 werd gelanceerd. Er komen wellicht ook Raadsconclusies rond een strategie om overgewicht en zwaarlijvigheid te bestrijden, en Spanje beoogt ook een nieuw compromis te vinden voor een richtlijn betreffende Grensoverschrijdende Gezondheidszorg en rond de problematiek van de Grensoverschrijdende aspecten van vaccinaties voor kinderziekten - twee dossiers die uiteraard nauw samenhangen met de beoogde opgedreven mobiliteit van de eigen Europese bevolking, over de eigen landsgrenzen heen. Spanje wil ook inzetten op het vervolg van de Mededeling rond "Solidariteit in de gezondheidszorg" en de daarmee samenhangende vermindering van de ongelijkheden op gezondheidsgebied in de Unie, de al in 2006 door de Commissie gelanceerde Strategie voor Geestelijke Gezondheidzorg, aandacht voor de beroepskrachten in de gezondheidszorg, en - uiteraard - de opvolging van en lessen uit de pandemische griep A(H1N1). (axb, 30.01)